Advies alcohol en zwangerschap

Onlangs kwam de Gezondheidsraad in Nederland met advies aan stellen die zwanger proberen te worden om geen alcohol te drinken. Alcoholgebruik zou zowel de vruchtbaarheid van de man, als de vruchtbaarheid van de vrouw verminderen. Tijdens de zwangerschap kan de man natuurlijk weer alcohol gebruiken, maar de vrouw moet zich blijven onthouden van alcoholgebruik, ook tijdens de periode dat ze borstvoeding geeft.

Alcohol in het bloed bereikt via de placenta het ongeboren kind. Via borstvoeding kan de baby ook alcohol binnenkrijgen. In beide gevallen kunnen al bij matig gebruik negatieve effecten optreden. Vrouwen doen er dan ook goed aan af te zien van alcohol tot ze stoppen met borstvoeding. Overmatig gebruik van alcohol tijdens de zwangerschap is aantoonbaar schadelijk voor het ongeboren kind en kan leiden tot lichamelijke en geestelijke handicaps. Zeer licht tot licht alcoholgebruik is af te raden, maar het is niet bewezen dat het schadelijk is.

Hoewel het zich onthouden van alcohol voor en tijdens de zwangerschap, natuurlijk altijd het beste is, hoeft zeer matig gebruik van alcohol niet per definitie schadelijk te zijn. De Gezondheidsraad hanteert het principe "Better safe than sorry" oftewel "Beter veilig ziten, dan spijt krijgen achteraf". In het buitenland worden iets mildere adviezen gegeven.

Australië:		Overweeg in het geheel niet te drinken. Indien wel, dan minder dan 7 glazen per week. En nooit meer dan 2 glazen per dag.
Canada:		Kleine hoeveelheden hebben een klein risico voor het ongeboren kind.
Denemarken:		Vermijd het gebruik van alcohol zoveel mogelijk tijdens de zwangerschap. Als u alcohol drinkt, drink dan nooit meer dan één glas per etmaal. Drink niet iedere dag.
Engeland:		Zwangere vrouwen en vrouwen met kinderwens niet meer dan 1 à 2 glazen per week.
Nederland:		Gebruik geen alcohol tijdens de zwangerschap en zowel mannen als vrouwen kunnen beter geen alcohol gebruiken als ze een kinderwens hebben.
Verenigde Staten:		Beter geen alcohol.

Australië

De Australische National Health and Medical Research Council heeft in oktober 2001 nieuwe richtlijnen over alcoholgebruik uitgebracht (zie http://www.nhmrc.gov.au).

Het advies aan zwangere vrouwen en vrouwen met een zwangerschapswens luidt als volgt:

Men kan overwegen in het geheel niet te drinken;
Het belangrijkste advies is nooit aangeschoten of dronken (intoxicated) te raken;
Vrouwen die alcohol gebruiken zouden minder dan zeven standaardglazen per week moeten gebruiken en nooit meer dan twee standaardglazen per dag;
Men moet bedenken dat het risico het grootst is in de vroege zwangerschap, inclusief de periode direct na de conceptie als de zwangerschap nog niet is vastgesteld.

Canada

Zorgverleners moeten vrouwen die tijdens hun zwangerschap af en toe kleine hoeveelheden alcohol gebruiken, vertellen dat het risico voor het ongeboren kind in de meeste gevallen gering zal zijn. Ook moeten ze uitleggen dat dit risico samenhangt met de hoeveelheid genuttigde alcohol, de lichaamsbouw, het voedingspatroon en de levenswijze van de aanstaande moeder. Is de vrouw blootgesteld aan alcohol, dan dienen zorgverleners haar te vertellen dat stoppen met drinken te allen tijde gunstig is voor het ongeboren kind en haarzelf.

Denemarken

Aanbeveling

Een algemene aanbeveling inzake alcoholgebruik door zwangere vrouwen zou twee verschillende argumenten als uitgangspunt kunnen hebben, die beide gemotiveerd kunnen worden aan de hand van de aanwezige kennis zoals beschreven in dit rapport: hetzij dat er feitelijk geen schadelijke effecten van het gebruik van kleine hoeveelheden alcohol tijdens de zwangerschap zijn aangetoond en dat zwangere vrouwen daarom waarschijnlijk zonder problemen kleine hoeveelheden alcohol kunnen consumeren; hetzij dat niet is aangetoond dat het gebruik van kleine hoeveelheden alcohol tijdens de zwangerschap niet schadelijk is en dat men zwangere vrouwen daarom nog steeds moet aanraden om tijdens de zwangerschap geen alcohol te drinken.

In het grootste deel van de westerse wereld zijn de huidige aanbevelingen gebaseerd op het laatstgenoemde argument. Dit argument is in wezen echter problematisch. Tegenwoordig gaat men bij onderzoek veelal uit van de hypothese dat het gebruik van kleine hoeveelheden alcohol tijdens de zwangerschap niet schadelijk is voor de foetus. Volgens Karl Popper kan een hypothese evenwel nooit worden bewezen. Derhalve kan nooit met zekerheid worden aangetoond dat alcoholgebruik tijdens de zwangerschap absoluut onschadelijk is voor de foetus. Maar indien men er keer op keer niet in slaagt om de hypothese te weerleggen, is het waarschijnlijk dat deze juist is.

De hypothese dat gebruik van kleine hoeveelheden alcohol onschadelijk zou zijn, is feitelijk nooit weerlegd. Tegen deze achtergrond is het onwaarschijnlijk dat het gebruik van kleine hoeveelheden alcohol schadelijk zou zijn.

Op grond hiervan raadt Sundhedsstyrelsen (de Deense gezondheidsraad) aan om zwangere vrouwen de volgende informatie te geven:

Vermijd het gebruik van alcohol zo veel mogelijk tijdens de zwangerschap;
Als u alcohol drinkt, drink dan nooit meer dan 1 glas per etmaal;
Drink niet iedere dag.

Engeland

Het Britse Department of Health adviseert zwangere vrouwen en vrouwen met een zwangerschapswens niet meer dan 1 tot 2 standaardglazen per week te gebruiken (8 tot 16 gram ethanol per week) (www.dh.gov.uk; juli 2004).

Het Royal College of Obstetricians and Gynaecologists stelde in 1999 in een richtlijn dat zwangere vrouwen met zwaar alcoholgebruik moeten worden verwezen voor specialistische hulp. Volgens deze richtlijn zouden zwangere vrouwen hun alcoholgebruik tot hooguit één standaardglas (8 gram ethanol) per dag moeten beperken.

Nederland

Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat de enige veilige optie is: niet drinken. Ook voorafgaand aan de conceptie is niet drinken, ditmaal door beide partners, de enige keuze die schadelijke effecten uitsluit. Na de conceptie kan alcoholgebruik door de man de vrucht uiteraard niet meer schaden. Voor zwangere en zogende vrouwen ligt dat anders. Alcohol in het bloed bereikt via de placenta het ongeboren kind. Via borstvoeding kan de baby ook alcohol binnenkrijgen. In beide gevallen kunnen al bij matig gebruik negatieve effecten optreden. Vrouwen doen er dan ook goed aan af te zien van alcohol tot ze stoppen met borstvoeding. Dat schrijft de Gezondheidsraad in een advies dat vandaag wordt aangeboden aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en aan de minister van Landbouw, Natuurbeheer en Voedselkwaliteit.

Zie ook de website van de Gezondheidsraad.

Verenigde Staten

De conclusie over alcoholgebruik tijdens de zwangerschap luidt als volgt:

Er bestaat geen twijfel over de effecten van excessief gebruik: zwaar drinken tijdens zwangerschap kan een scala aan gedrags- en psychosociale problemen, aangeboren afwijkingen, en mentale retardatie van het nageslacht veroorzaken. De vraag blijft of er een veilig niveau van alcoholgebruik tijdens de zwangerschap is. Onderzoek wijst erop dat laag en matig alcoholgebruik niet is geassocieerd met een verhoogd risico van fysieke afwijkingen bij de foetus, maar wel consequenties kan hebben voor gedag en neurocognitief functioneren.

Er zijn enkele aanwijzingen voor een dosis-effect relatie, maar tot dusverre is er geen drempel waarde voor de consumptie vastgesteld, beneden welke alcohol niet teratogeen is. Op basis van de onzekerheid over de gevolgen van laag of matig alcoholgebruik luidde het advies van de Surgeon General in 1981 dat vrouwen tijdens de zwangerschap geen alcohol dienen te gebruiken.