Interview met Dr. Hompes, gynaecoloog, VUMC, Amsterdam. Dr. Hompes is specialist op het gebied van de reproductieve geneeskunde. Dit is het vakgebied dat zich bezig houdt met de (on)vruchtbaarheid van man en vrouw. April 2009.

Dr. Hompes onderzocht twee vrijwel dezelfde hormonen die de zwangerschap bevorderen, die echter verschillend bereid worden. Het ene hormoon wordt verkregen uit de urine van vrouwen in de menopauze. Het andere hormoon is in het laboratorium gemaakt. Uit zijn studie komt een lichte voorkeur naar voren voor het menselijke hormoon. Als je meerdere grotere studies samen bekijkt, lijkt het hormoon uit menselijke urine méér voldragen zwangerschappen op te leveren dan het hormoon uit het laboratorium.

Klik hier om dit interview uit te printen

Dr. Hompes
Dr. Hompes, welke behandelingen heeft u met elkaar vergeleken?

In mijn onderzoek heb ik de eerste IVF-behandeling onderzocht in twee groepen patiënten die gestimuleerd worden met vrijwel hetzelfde hormoon. Maar het verschil zit 'm in de manier waarop het hormoon verkregen wordt. De ene variant is het menselijke hormoon. Dit hormoon wordt uit de urine gehaald van vrouwen in de overgang: hMG, ofwel Humaan Menopauzaal Gonadotrofine. De andere variant is vrijwel hetzelfde hormoon, maar dan is het hormoon in een laboratorium gemaakt. Dit hormoon wordt recombinant FSH (Follikel Stimulerend Hormoon; rFSH) genoemd.

Wat was de aanleiding om dit onderzoek te doen?

Een eerder onderzoek van ene Dr. Westergaard is de aanleiding geweest. Westergaard had ontdekt dat aanzienlijk meer vrouwen voldragen zwangerschappen kregen als ze behandeld werden met het menselijke hormoon in plaats van met het in het laboratorium bereide hormoon. Met de menselijke variant (hMG) werden wel 10% meer voldragen zwangerschappen gerealiseerd.

Dit leek mij wel een erg groot verschil, maar de nieuwsgierigheid was gewekt. Wat als we grote aantallen vrouwen erbij zouden betrekken? Hoe zouden de uitkomsten dan liggen?

Als je goed wilt kunnen vergelijken moet je heel consequent te werk gaan. Dan moet je twee groepen maken die vergelijkbaar zijn en moet je steeds dezelfde dosering geven en niet voortdurend de dosering ophogen als het niet meteen lukt. In ons onderzoek, de FIRM-studie, hebben we 300 patiënten het humane produkt (hMG) gegeven en 300 patiënten het laboratorium-produkt (r FSH). Beide preparatien werden op dezelfde wijze toegediend.

Onder invloed van het laboratorium hormoon schijnen er meer eitjes te rijpen. Pleit dat voor deze variant?

Onder invloed van het laboratorium hormoon komen er inderdaad méér embryo's tot stand. Maar het gaat uiteindelijk om het aantal voldragen zwangerschappen: het aantal geboren kinderen. Ondertussen zijn er 7 publicaties verschenen over dit onderwerp en na onze studie heeft men de resultaten van alle grote studies opnieuw met elkaar vergeleken. In totaal gaat het dan om zo'n 2000 patiënten die met elkaar vergeleken worden. Uit deze meta-analyse kwam naar voren dat het menselijke hormoon meer voldragen zwangerschappen opleverde dan het laboratorium hormoon. Het is bij een IVF of ICSI poging overigens niet zaligmakend om méér follikels te krijgen. Bij een te sterke stimulatie kunnen er dan juist complicaties optreden.

Wat is dan het gevaar van 'overstimulatie'?

Het nadeel van overstimulatie is, dat er in de eierstokken te veel eitjes gaan groeien. Hierdoor komen de eierstokken onder spanning te staan en hierdoor kan er bijvoorbeeld vocht gaan lekken in de buikholte (ascites). In ernstige gevallen kan dit zelfs leiden tot een opname op de intensive care.

Hoe komt het denkt u dat het menselijk hormoon net even meer zwangerschappen geeft?

In het menselijke produkt zit behalve het hormoon FSH ook nog het hormoon hCG (LH). En dat is waarschijnlijk de clou: je hebt kennelijk twee verschillende hormonen nodig om tot een goede ontwikkeling van een embryo te komen. Dat zijn de hormonen FSH én LH.

Vrouwen die helemaal geen hormonen aanmaken, worden niet goed zwanger als je ze met alleen FSH behandelt. Deze vrouwen, hypo-hypo genoemd, missen zowel het hormoon FSH als het hormoon LH. Kennelijk is er een groep patiënten die LH nodig heeft om zwanger te worden. Je weet alleen niet altijd van te voren wie dat zijn. Dan loop je dus de kans om geen resultaat te behalen indien je alleen met FSH behandelt.

Ik lees in uw publicatie dat in de groep die met menselijk hormoon behandeld werd meer ‘poor responders’ voorkwamen dan in de rFSH-groep. Hoe zit dat precies?

We hadden bij ons onderzoek vantevoren afgesproken dat we de dosering niet zouden ophogen tijdens de studie. Dan loop je dit risico. Met recombinant FSH (de laboratorium variant, red.) heb je fellere reacties, meer oöcyten. Maar dat schiet wel eens door. Op recombinant FSH heb je uiteindelijk weer meer stimulaties die gestopt moeten worden en daardoor is het eindresultaat toch ten gunste van het urinaire, menselijke produkt hMG.

Wat moet de firma die het rFSH heeft ontwikkeld nu doen?

Die lezen al die studies en die zijn natuurlijk ook niet op hun achterhoofd gevallen. Die erkennen echt het principe wel dat je in feite twee hormonen nodig hebt om het beste resultaat te bereiken. Eén hormoon om de ontwikkeling van de follikels te stimuleren en één hormoon dat het baarmoederslijmvlies opbouwt, te weten LH.

Als je recombinant FSH kan maken, kun je ook recombinant LH of hCG maken. Er lopen studies naar de precieze hoeveelheid HCG die nodig is om de juiste combinatie te maken. In principe kunnen ze dan ook een combinatiepreparaat ontwikkelen.

Er zijn ook patiënten die geen extra hCG of LH nodig hebben. We weten nu alleen nog niet wie het wel of niet nodig heeft.

Heeft u daar wel al een idee van?

We hebben een onderzoek gestart waarin wordt gekeken of dat bij verschillende leeftijdscategorieën verschilt. We hebben drie groepen patiënten met elkaar vergeleken: patiënten jonger dan 30 jaar, patiënten van 30 tot 35 jaar en patiënten boven de 35 jaar. Het is nog niet helemaal duidelijk, maar de tendens is dat de oudste categorie het meeste baat heeft van het toevoegen van hCG of LH.

Waar bent u het meest verbaasd over?

We hebben altijd gedacht dat we het hormoon niet zuiver genoeg konden maken. En nu blijkt opeens dat een snufje hCG of LH erbij, tot meer voldragen zwangerschappen leidt.